با سلام ! به عنوان اولين سو ال بفرمائيد آيا فطرت يک نظريه جامع انسان شناختي است يا تنها ناظر يکي از ابعاد وجودي انسان است؟ در هر حال مشخصات فطرت چيست؟ بسم الله الرحمن الرحيم - در پاسخ به اين سو ال ابتدا بايد به چند نکته اشاره کرد. اولين نکته اين است که در تفسير انسان از مجموع ديدگاههايي که از ديرباز در آرا و انديشه هاي فلسفي و علمي وجود داشته، به سه ديدگاه کلي و کلان مي توان اشاره کرد; اول، ديدگاهي که انسان را در حد ماشين فرو مي کاهد و تحليل مي کند. دوم، ديدگاهي که انسان را در حد فعل و انفعالات شرطي بررسي مي کند. اين ديدگاهها، مجموعه فعل و انفعالهاي دروني را بازتابي از عوامل بيروني مي داند و نوع سوم، ديدگاههايي است که براي انسان يک حقيقت و طبيعت ثابت و فعالي در درون آن قائل است، مااگر از ديدگاههاي بسيار متنوعي که از ديرباز در باب انسان مطرح بوده بخواهيم يک رده بندي در سطح کلان داشته باشيم، مي توان گفت که اين ديدگاهها، در متون فلسفي، ديني و تاريخي و علمي قابل بازيابي است. اگر در اين طبقه بندي سه گانه بخواهيم ديدگاه اسلامي را ارزيابي کنيم بايستي بگوييم که ديدگاه اسلام مبتني بر فطرت هست. ...
ادامه...

با سلام، جنابعالي بفرماييد که آيا فطرت يک نظريه جامع انسان شناختي است، يا بر يکي از ابعاد وجود انسان تاکيد مي کند؟ اين مفهوم يک نظريه جامع انسان شناختي نيست، يعني به کمک فطرت نمي توان کاملا ابعاد مختلف وجود انسان را شناخت، نه اين که تنها و ناظر بر يک بعد از ابعاد وجودي انسان است، بلکه فطرت يک طبيعت خاص بشر است. انسان در بين ساير حيوانات يک طبيعت ويژه اي دارد که در اصطلاح اسلامي و قرآني فطرت ناميده مي شود. فطرت به اين معناست که خداوند در قرآن تاکيد دارد که :"انسان را به گونه اي خاص خلق کردم، که دين را هم همان گونه آفريدم." يعني طبيعت انسان چگونه است، دين هم مطابق با آن طبيعت ساخته شده و براي زندگي طبيعي انسان وضع شده است. مطلبي که در اين جا قابل تامل است، اين است که فطرت را بايد، به عنوان طبيعت ويژه اي که هر انساني دارد، يا انسان در بدو تولد دارد، در نظر گرفت . در قرآن کريم هم کلمه "فطر" به معناي "خلق" به کار رفته است که يکي از معاني است که ريشه فطرت دارد و به معناي خلق کردن است. در اين معنا فطر تنها در مورد دو دسته از موجودات به کار رفته است; "آسمانها و زمين " و "انسان" قرآن مي فرمايد ...
ادامه...

با سلام. به عنوان سو ال آغازين بفرماييد که چه تعريفي از تربيت مي توان به دست داد؟ در پاسخ به اين سو ال دو مفهوم قابل تعريف است. يکي مفهوم "تربيت" و ديگري مفهوم "اسلامي"، که اين دو وقتي در کنار هم قرار مي گيرند، ممکن است از يک جهت به يک ناسازگاري هايي برسند و از نگاه ديگر مکمل هم و شايد عين هم باشند. البته بستگي به اين دارد که چه تعريفي از تربيت داشته باشيم، پس از تعريف، مي توان تربيت را از ديدگاه اسلامي مطرح کرد و بگوييم تربيت اسلامي،يا تربيت ديني و امثال اينها. اگر تربيت را به منزله فعليت يافتن فطرت انسان يا اندوخته ها و درون مايه هاي فطري انسان تلقي کنيم، اين تربيت همان تربيت ديني مي باشد ولي اگر تربيت را به معناي عام آن، يا در قالب رويکردهاي علمي و تجربي بگيريم، چيزي است که امروزه تحت عنوان علوم تربيتي و روان شناسي يا علم تربيت مطرح است. اين جاست که بايد با چالشي جديد مواجه شد. به اين معني، که آيا مي توانيم بگوييم "تربيت" اسلامي، روان شناسي اسلامي، فيزيک اسلامي، شيمي اسلامي يا جامعه شناسي اسلامي. يا اينکه اساسا اينگونه پسوندها، از نظر مباني نظري نقدپذير و تا اندازه اي هم ترديدپذير است. ...
ادامه...

با سلام به عنوان اولين سو ال بفرماييد اصل چيست و به چه معناست؟ و در قلمرو مختلف معرفتي چه مفهومي از آن مورد نظر است؟ اصل در لغت به معناي ريشه، اساس، پي، بنيان، و نيز به معناي سرشت و فطرت و گاهي به عنوان يک قاعده کلي است و اين معني لغوي و اصطلاحي در مفاهيم تعليم و تربيت اسلامي بسيار به کار رفته است و در تربيت اسلامي مفهوم اصل قرآني و اسلامي بايد بيشتر شناخته شود. در يک کلام بايد گفت که همه انبياي خدا و پيامبران صاحب شريعت الهي بر محور و اساس تعليم و تربيت يا تزکيه و تعليم کتاب و حکمت مبعوث شده اند و اساس بعثت انبيا بر اين قرار دارد و در سوره جمعه آيه 2 به همين نکته تصريح شده است که "هو الذي بعث في الاميين رسولا منهم يتلوا عليهم آياته و يزکيهم و يعللمهم الکتاب و الحکمه و ان کانوا من قبل لفي ضلال مبين." اين آيه گوياي اساس بعثت انبيا براساس تزکيه و آموزش و تعليم حکمت است. قرآن در سوره بقره (5)، افزون بر آن به نکته ديگري اشاره کرده است که انبيا علاوه بر اين به اصطلاح ريشه و اساس، يک نکته ظريفتري را يادآور شده است که علاوه بر تعليم و تربيت، حکمت و دانش و کتاب بر امتها، چيزهايي تعليم مي دهند ...
ادامه...

باسلام. لطفا در ابتدا براي ورود به بحث اگر مطالبي را بيان بفرماييد ممنون خواهيم شد. سالها پيش در يکي از نوشته هايم آورده ام که در داستانها آمده است، روزي سرنوشت وارد جزيره اي شد و سه نفر از ساکنان آن را، که نماينده سه طرز فکر بودند. به حضور طلبيد و اظهار داشت اگر به شما خبر دهند که فردا اين جزيره به زير آب فرو خواهد رفت، چه خواهيد کرد؟ نفر اول که فردي خودخواه و لاابالي بود، گفت : تمام شب را به عيش و نوش خواهم گذراند و لحظه اي از لذات و تمتعات جسماني غفلت نخواهم کرد.نفر دوم که روحيه اي احساسي و عاطفي داشت پاسخ داد، دست عزيزان خود را خواهم گرفت و در جنگل مجاور، تمام شب را به عبادت خواهم پرداخت و براي رفع خطر، قرباني هايي نيز به پيشگاه خدايان تقديم خواهم کرد. نفر سوم که فردي خردمند و خردورز بود لحظه اي درنگ کرد و در حالي که به نظر مي آمد با مشکلي بزرگ روبه رو شده است اظهار داشت، که بدون درنگ تمام عقلا و بزرگان جزيره را احضار خواهم کرد، تا موضوع زندگي کردن در زير آب را مورد بررسي و مطالعه قرار دهند. هر چند ممکن است در اين گونه داستان نويسي ها، نوعي اغراق يا مبالغه وجود داشته باشد وليکن ترديدي ...
ادامه...

باسلام. لطفا بفرماييد خردورزي به عنوان يک اصل تربيتي چه نقشي ايفا مي کند؟ در مورد خردورزي به عنوان يک اصل تربيتي، لازم است که به اين مطلب توجه شود که انسان موجودي عاقل است و مي تواند به حل مسائل مختلف زندگي و جامعه خود بپردازد. طبيعي است که اگر به اين مطلب; يعني پرورش عقل، اين مساله که انسان مي تواند مسائل خودش را شناسايي و حل کند، توجه نشود برنامه تربيتي به نتيجه و هدف نرسيده است. انديشيدن و تفکر به عنوان يک امتياز انسان و به عنوان يک زمينه که مي تواند تمام جهات زندگي انسان را بارور کند، لازم است به عنوان مبنا و اصل در تربيت مورد توجه قرار بگيرد و روي اين زمينه کار شود. اگر به اين مطلب عنايت شود، بطور کلي انسان را در يکي از ابعاد مهم شخصيتي رشد داده و پيش برده است و توانسته انسانيت را که از امتيازات خاص آدمي است، به او بدهد و در اين جهت او را بارور سازد. تربيت مي بايستي بر مبناي خرد و پرورش خرد و تعقل و عقل، حرکت کند و مي توان گفت که اين موضوع از زمينه هاي اساسي تربيت است. نقش عقل ورزي را در تربيت اسلامي بيان کنيد؟ در زمينه عقل ورزي در تربيت اسلامي، به اين نکته بايد اشاره شود که در قرآن ...
ادامه...

با سلام. به عنوان اولين سو ال بفرماييد که از جمله اصول تربيت اسلامي ايجاد تحول دروني در افراد است. اين اصل چه نوع رويارويي با چالشهاي عصر حاضر در قلمرو تربيت ديني را ايجاب مي کند؟ اگر فرض را بر اين بگذاريم که وضعيت فکري، فرهنگي، اخلاقي و تربيتي عصر امروز ما، مساله تحولات دروني را قبول دارد، اين، چالش روشني را ايجاد نمي کند . اما اگر فرض را بر اين بگذاريم که آنها به مباحث دروني توجه نمي کنند و بيشتر به ابعاد ظاهري توجه دارند، اين جاست که تضاد به وجود مي آيد و راه را براي انسانها به انحراف مي کشاند و انسانها را در روند حرکتهاي مثبت تربيتي خودشان، گرفتار مشکل خواهد کرد. يعني انسان بايد درون را بشناسد و يک خودشناسي عميق نسبت به خود و هويت و شخصيت انساني خود داشته باشد، بداند که انسان است و شخصيت انساني دارد و داراي روح پاک و فطرت پاک و اصيل انساني است. گام اول، شناخت اين استعدادها مي باشد. با توجه به اين که انسان است و بايستي تربيت شود پس بايد بدانيم انسان چيست؟ فطرت انساني کدام است؟ هويت اصيل انسان کدام است؟ مبدا و معاد انساني کدام است؟ تمام اينها مسائلي هستند که درارتباط با اين بحثها بايد ...
ادامه...

با نظر به بعد فکري و فلسفي، احتمالا ويژگي مهم عصر حاضر، ترديد در مطلق نگري است. در عوض، نسبت گرائي و کثرت گرائي به منزله پادزهري براي مطلق نگري رواج يافته است لطفا اين ويژگي را توضيح دهيد. بسم الله الرحمن الرحيم - براي پاسخ به اين سو ال که مفهوم واژگاني مانند نسبي گرايي وکثرت گرايي و مطلق نگري به عنوان ويژگيهاي دوران معاصر چيست، توضيح اين نکته را ضروري مي دانم که، مساله نسبي گرايي و تقابل آن با مطلق نگري به عنوان يکي از ويژگيهاي دوران معاصر مي باشد اما توجه به اين نکته لازم هست که بحث تقابل نسبي گرايي با مطلق نگري يک جريان ريشه دار تاريخي است و از قديم الايام بين فلاسفه، انديشمندان ودانشمندان مختلف وجود داشته و محور تقابل بين نسبي گرايي و مطلق نگري نيز مساله شناخت و مساله حقيقت، اعتبار حقيقت، مساله امکان دستيابي به حقيقت و مساله اعتبار حقيقت بوده است. به عبارت ديگر تقسيم بندي هاي رايج در مکاتب فلسفي و جدا بودن اين مکاتب از يکديگر، همه ناشي از نوع نگاه آن ها نسبت به مساله حقيقت بوده است. اما امروز وقتي از نسبي گرايي سخن مي گوييم و از تقابل آن با مطلق نگري; معناي خاصي در ذهن داريم واين نسبي ...
ادامه...

اشاره : تربيت اسلامي عنواني است که استعمال فراوان يافته و براي نشان دادن طرح اسلام در ساختن و پرداختن انسان به کار مي رود. در بحث حاضر که به کوشش دکتر خسرو باقري عضو محترم هئيت علمي دانشگاه تهران و به قصد تجزيه و تحليل مفاهيم ،مطرح شده است ، ابتدا عدم کفايت واژه تربيت در رساندن منظور فوق بيان مي شود ، سپس با توسل به فرهنگ قرآن، کوشش شده است مفهومي بديل جايگزين گردد. واژه تربيت از ريشه ربو و باب تفعيل است.(1) در اين ريشه معناي زيادت و فزوني اخذ گرديده است و در مشتقات مختلف آن، مي توان اين معني را به نوعي بازيافت. مثلا به تپه ربوه(2) گفته مي شود زيرا نسبت به سطح زمين برآمده است، نفس زدن را ربو مي گويند، به سبب اينکه موجب برآمدن سينه است.(3) ربا نيز از آن رو که زيادتي بر اصل مال است، بدين نام خوانده مي شود. البته در لسان شرع، تنها به نوع خاصي از زيادت بر اصل مال، ربا اطلاق شده، نه به هر گونه زيادتي; في المثل، برکت که نوعي زيادت بر اصل است(4) ربا (به معناي شرعي) محسوب نمي گردد(5). بنابراين واژه تربيت با توجه به ريشه آن، به معني فراهم آوردن موجبات فزوني و پرورش است و از اين رو به معني تغذيه ...
ادامه...

همان طور که مي دانيد انقلاب شکوهمند اسلامي ما يک هدف اساسي داشت و آن اين بود، که اسلام، تعاليم اسلامي، احکام اسلامي، اصول و دستورالعمل هاي اسلامي، حاکم بر اعمال و رفتار ما باشد و اگر بخواهيم اين مطلب را به صورت آموزشي مطرح کنيم، بايد بگوييم که هدف، اشاعه تربيت اسلامي در جامعه بود. يعني از آنچه قبل از انقلاب در جامعه، تا حدي جاري و متداول بود، ما را تحت تاثير آداب و رسوم خاص و هدفهاي تربيتي خاص از ديدگاه خود، سوق مي دهند. هدف امام امت بعد از پيروزي انقلاب اسلامي اين بود، که به تدريج مسو ولان آموزشي اعم از مراجع محترم تقليد، متکلمان، فيلسوفان اسلامي، مبلغان، آنهايي که در آموزش معارف اسلامي و در مراکز آموزشي هستند اقدام کنند و همچنين تشکيل حکومت اسلامي و تشکيل نهادهاي آموزشي و نهادهاي تربيتي همه يک هدف اساسي را دنبال مي کردند و آن پياده کردن تعليم و تربيت اسلامي مي باشد. شايد براي بعضي افراد مفهوم تربيت روشن نباشد و تربيت را باآموزش مهارتهاي خواندن و نوشتن يکسان تلقي کنند اين امر آن طور که بايد و شايد مهم تلقي نشود. ولي اين مساله درست نيست. آموزش الفبا، حساب، نوشتن و خواندن، حتي آموزش علوم، ...
ادامه...

مقدمه امروزه ما وارث جهاني پر از ناکاميها، شکستها، بيمناگي ها و سرخوردگيها هستيم، کنار نهادن عقل و خرد و پيروي از اميال دروني، غرايز حيواني و خودخواهي ها، انسان هايي بي رحم، بي منطق و تخريب گر ساخته است. وجود اينهمه بي عدالتي، سرگشتگي، جنگ و بسياري از رفتارهاي غيرعقلاني، مو يد اين امر است که بشر امروزي قبل از هر چيز به تربيت کردن نياز دارد. اکنون فن آوري هاي علمي روزافزون گشته است و مي رويم تا خود محصور محصولات خود باشيم. در کنار اين پيشرفتهاي دور از انتظار جاي چيزي خالي است. چيزي که به علم جهت مي دهد و آن چيزي جز اخلاقيات نيست. نبود تربيت صحيح و اخلاقيات موجب شده است که امروزه ما بيش از پيش مستعد آن باشيم که به همنوعان خود آسيب برسانيم. ماير (1374) معتقد است که براي حل مشکلات موجود جهاني سه راه حل وجود دارد; جنگ، انقلاب و تربيت. به اعتقاد وي جنگ کابوس تصوير ناپذير است و انقلاب روش بيمناکانه ولي تربيت است که به آرامي انسان را رو به تکامل مي برد و او را متوجه امکانات خلاقانه خود مي کند. تربيت است که به انسان جهت مي دهد و او را هدفمند مي سازد و تربيت تنها داروي درد بشريت است. تعريف تربيت ...
ادامه...